WAAR LOGBOEKEN KUNST WORDEN

Ik kende Viktor IV of Jack Sun of Bulgar of Walter Carl Glück, zijn echte naam, vooral van zijn achteruitlopende klokken en horloges en van zijn beschilderde scheepsluiken. Bijzonder werk van een bijzondere geest, dat zeker, maar dat werk dekt slechts een deel van zijn artistieke persoonlijkheid. Bovendien kende ik hem als publiek figuur, als een man die door zijn markante uiterlijk en zijn opvallende woning - een volledig begroeide tjalk vlakbij de brug over de Amstel, met zicht op het Waterlooplein - uitgroeide tot een Amsterdams fenomeen, een toeristische attractie, een volbloed representant van de vrije mentaliteit of vrijbuiters mentaliteit die zo kenmerkend was voor de hoofdstad in de jaren zestig en zeventig.

Interessanter zijn voor mij echter de logboeken waar ik onlangs kennis mee maakte. De scheepsdagboeken afkomstig van de ‘Henry David Thoreau'. Hij ‘schreef' ze vanaf het begin van de jaren zeventig. Vijfduizend vellen werden het uiteindelijk, gedateerd en ingedeeld in boeken. Die geven een genuanceerder en completer beeld van zijn kunstenaarsschap.
Het zijn vellen schrijfpapier of pakpapier die hij op een tekenvel heeft geplakt. Ze bevatten allerlei soorten al dan niet bestaande teksten, verhalen, foto's, schetsen, plattegronden, bouwtekeningen, beschrijvingen en omschrijvingen, kreten en zinnetjes. Ze worden aangevuld, opgevuld of deels aan het zicht onttrokken door prachtige tekeningetjes. Vaak in inkt uitgevoerd. Minimale lijntjes die een maximaal effect hebben. Meestal beperkt hij zich tot zwart wit, maar in een aantal gevallen werkt hij met kleuren die in hun vrolijkheid aan het blad lijken te willen ontsnappen. Voor zover ik dat heb kunnen controleren, heeft hij alle vellen van één of meer stempels voorzien. Een gedrukt motto dat een weerslag lijkt te zijn van zijn stemming in een bepaalde periode. "The time is always now", "Who can betray the sun", "Ring of Silence". "The Sun is a Model Prisoner" of "The Bio Fool". Op veel vellen heeft hij een postzegel geplakt, als ware het een envelop die verstuurd moest worden.

Die logboeken geven een aanstekelijk beeld van een rijk leven. Ze tonen wat hem ontroert, wat hem ergert, waar hij zich voor interesseert, wie belangrijk voor hem is, waar de wereld om hem heen mee bezig is. Ze doen het echter op een manier, die de kijker toch voor allerlei raadsels stelt. Ze geven informatie maar stichten tegelijkertijd verwarring. Ze geven prijs en houden geheim. Bovendien, en dat is misschien wel hun grootste kwaliteit, ze laten zich bekijken als tekeningen. Woorden zijn beelden. Die beelden vermengen zich met de ‘echte' tekeningen als waren ze er een onderdeel van. Los van wat er op geschreven staat, levert ieder blad een krachtig totaalbeeld op, een kunstwerk met een uitgekiende opbouw, uitgevoerd in een herkenbare stijl. Viktor IV mocht dan niet als kunstenaar zijn opgeleid, hij was werkzaam als fotograaf toen hij zich in Amsterdam vestigde. Hij wist dus hoe je een situatie, een gebeurtenis of een groep personen pakkend moest ‘vangen'. Bovendien verschafte hij zich alsnog een kunstopleiding door in musea vaak naar het werk van collega's te kijken (bijvoorbeeld naar dat van Anton Heyboer).

Het werk van Walter Glück is tijdens zijn leven regelmatig tentoongesteld. In binnen- en buitenland. Onder andere in het Stedelijk Museum in Amsterdam, het Van Abbemuseum in Eindhoven en in een aantal Deense musea. Met name zijn klokken en horloges hebben een wereldwijde verspreiding gevonden. Hij teerde echter nooit op zijn successen. Iedere keer zocht hij naar andere vormen om zich in uit te drukken. Achter iedere uitingsvorm ging een uitgewerkt concept schuil. Alles hing met alles samen en alles had te maken met de manier waarop hij op dat bepaalde moment in het leven stond. Het klinkt wellicht afgezaagd of als een cliché, maar het woord ‘Gesammtkunstwerk' was op zijn oeuvre zonder enige twijfel van toepassing.

In juni 1986 verdronk hij op 57-jarige leeftijd onder de boot die hem zoveel toeristische faam had bezorgd. Daarna bleek dat zijn werk zo met zijn persoonlijkheid vergroeid was geweest, dat het sneller uit het zicht verdween dan je gezien de kwaliteit ervan had mogen verwachten.
Het is dan ook mooi en terecht dat het nu weer getoond wordt.

Website van de Stichting Victor IV

SBK Amsterdam KNSM